معرفی کتاب

شرح زندگانی دانشمندان و روات رجال کشوری و لشکری استان زنجان (زنگان)
                                                                            نویسنده: کریم نیرومند (محقق)

                            سعید رسولی

این کتاب با زحمات نویسنده و محقق زنجانی آقای کریم نیرومند گردآوری شده است. ایشان در سنین طفولیت در مغازه‌ی کفاشی کار می‌کردند و می‌دیدند هر کسی که به مغازه می‌آید در مورد زیبایی‌ها و بزرگان شهرها و استان‌های دیگر صحبت می‌کنند، ایشان به‌محلی خلوت می‌رفتند و در تنهایی خود گریه می‌کردند که چرا این مردمان در مورد خودشان و شهر خود سخنی به زبان نمی‌آورند.
ایشان با دیدن این کمبودها به فکر تالیف کتاب در مورد بزرگان، تاریخ، جغرافیا و اماکن تاریخی استان می‌افتند. ایشان 14 جلد کتاب تالیف نموده اند که تاکنون 5 جلد آن به چاپ رسیده است.
این کتاب شامل شرح حال و زندگانی 431 نفر از بزرگان و دانشمندان سرزمین زنجان می‌باشد. در ابتدای کتاب توضیحات کوتاهی در مورد تاریخ این و استفاده از نام «زنگان» به جای «زنجان» در این کتاب می‌باشد.
بخش بعدی مقدمه‌ای از این نویسنده‌ی زحمتکش می‌باشد که چه سختیها و مشقت‌هایی در این راه متحمل شده تا این کتاب را گردآوری به‌چاپ برساند. در بخش بعدی از شرح حال 384 نفر از بزرگان و دانشمندان استان نوشته شده است.
قسمت دوم کتاب شامل شرح حال و زندگانی 47 نفر از رجال کشوری و لشکری استان می‌باشد که در ابتدا با سخنانی از نویسنده در مورد تعریف تاریخ و حوادث تلخ و شیرین آن به‌میان آمده است.

مشیرالممالک زنجانی

            حاج میرزا علی اصغر خان مشیرالممالک زنجانی 
                                                     معروف به «حاجی وزیر»
                             استاد کریم نیرومند

فرزند مرحوم حاج میرزا محمد حسین وزیر، در 24 ربیع الاول سال 1275 ه.ق در شهر زنجان متولد شد. مادرش دختر حاج نصرالله شیخ الاسلام زنجانی متوفی سال 1262 ه.ق از روحانیون سرشناس دوره قاجار بود. مرحوم حاجی وزیر پس از فوت پدرش وارد مشاغل دیوانی گردید و همانند پدرش سمت وزارت بعضی از حکام خمسه یا نیابت حکومت آنان را داشته است. وی مردی دانشمند و نویسنده و تاریخ‌دان و روشنفکر و به اصطلاح آزادی خواه بود. دو اثر با ارزش از وی به یادگار مانده اما هنوز چاپ منتشر نشده است:
1- زندگینامه و خاطراتش، در این کتاب به زندگانی خود و نیاکانش و بعضی از حوادث تاریخی و وقایع سیاسی اواخر دوره قاجاریه اشاره می نماید.
2- فصول خمسه در تاریخ خمسه که چهار فصل آن به‌تاریخ، جغرافیای زنجان و یک فصل دیگرش مخصوص شرح حال علما معاصر زنجان که با او از نزدیک آشنایی داشته اند؛ می‌باشد.
وی تحریر خط نستعلیق به سبک مستوفیان دوره قاجاریه را در زنجان از شادروان میرزاآقا خطاط مشهور و در تهران از میرزا رضای خوشنویس معروف و میرزا کاضم شیرازی فرا گرفت.
حاجی وزیر گاهی به‌عنوان تفنن اشعاری را می سروده از جمله اشعار او قطعه شعری بود که در رثای مرحوم میرزا نصرالله شیخ الاسلام سروده است.

منبع: شرح زندگانی دانشمندان و روات- رجال لشکری و کشوری استان زنجان/ نیرومند، کریم

تاریخ زنجان در صده‌ی اخیر

منطقه‌‌ی زنجان از نظر تقسیمات سیاسی و اداری                         سعید رسولی
این منطقه از نظر تقسیمات سیاسی همانند سایر پدیده‌های تاریخی در ادوار مختلف دست‌خوش تغییر و تبدیل شده است. پس از انقلاب مشروطیت به‌موجب قانون انجمن‌های ایالتی و ولایتی، که ایران را به 27 ایالت و ولایت تقسیم نموده بود، زنجان از آذربایجان جدا شد در این تقسیم‌بندی زنجان که ایالتِ (خمسه) نامیده می‌شد مستقلا ولایت بوده و حاکم داشته است.
در سال (1316 ه.ش) ایران به 10 استان و 49 شهرستان تقسیم شده که زنجان به‌انضمام قزوین، رشت، ساوه و اراک جزو استان یکم منظور شده است، در تقسیمات کشوری بعد، ایران به ده استان و یک استان مرکزی تقسیم شده و در این تقسیم بندی زنجان باعنوان خمسه تابع استان مرکزی شده است.
در تقسیمات بعدی که ایران از سیزده استان و دو فرمانداری کل تشکیل می گردید، زنجان به انضمام رشت، بندرانزلی، لاهیجان، طوالش، اراک تابع استان گیلان شده است. و بالاخره با توجه به اینکه زنجان یک واحد مشخص جغرافیایی و طبیعی می‌باشد در فروردین ماه 1349 باعنوان فرمانداری کل از گیلان جدا شده و نهایت اینکه با فشارهای محمود‌ ذوالفقاری به شاه و مجلس در سال 1352 با ضمیمه شدن قزوین به استان تبدیل گردیده است.

ادامه نوشته