تاریخ زنجان در صدهی اخیر
منطقهی زنجان از نظر تقسیمات سیاسی و اداری
سعید رسولی
این منطقه از نظر تقسیمات سیاسی همانند سایر پدیدههای تاریخی در ادوار مختلف دستخوش تغییر و تبدیل شده است. پس از انقلاب مشروطیت بهموجب قانون انجمنهای ایالتی و ولایتی، که ایران را به 27 ایالت و ولایت تقسیم نموده بود، زنجان از آذربایجان جدا شد در این تقسیمبندی زنجان که ایالتِ (خمسه) نامیده میشد مستقلا ولایت بوده و حاکم داشته است.
در سال (1316 ه.ش) ایران به 10 استان و 49 شهرستان تقسیم شده که زنجان بهانضمام قزوین، رشت، ساوه و اراک جزو استان یکم منظور شده است، در تقسیمات کشوری بعد، ایران به ده استان و یک استان مرکزی تقسیم شده و در این تقسیم بندی زنجان باعنوان خمسه تابع استان مرکزی شده است.
در تقسیمات بعدی که ایران از سیزده استان و دو فرمانداری کل تشکیل می گردید، زنجان به انضمام رشت، بندرانزلی، لاهیجان، طوالش، اراک تابع استان گیلان شده است. و بالاخره با توجه به اینکه زنجان یک واحد مشخص جغرافیایی و طبیعی میباشد در فروردین ماه 1349 باعنوان فرمانداری کل از گیلان جدا شده و نهایت اینکه با فشارهای محمود ذوالفقاری به شاه و مجلس در سال 1352 با ضمیمه شدن قزوین به استان تبدیل گردیده است. در مهرماه سال 1373 قزوین با توابع خود از زنجان جدا شده، استان قزوین را تشکیل داد و استان زنجان نیز، به تنهایی استانی مستقل شد، که امروزه یکی از استانهای سیگانه کشور بهشمار میرود.
استان زنجان، امروز باهمهی استان شدن، در تقسیمات کشوری، کوچکتر از شهرستان زنجان دورهی قاجاریه و اوایل دورهی پهلوی است؛ در آن دوران، طارم سفلی جزو حکومت زنجان بوده، که در سال 1322 شمسی، از زنجان جدا شد و به شهرستان قزوین ملحق شد. بعداز انقلاب، چندین بار، چه از آبادیها کاغذکنان و رودبار از بخشهای مربوطه جدا شده و به خاک زنجان اضافه شد و در مقابل آن چند پارچه از آبادیهای بزینهرود از زنجان منفصل و به استان همدان ملحق گردید. با تمام این الحاقها و انتزاعها، مساحت استان زنجان امروزی، کوچکتر از مساحت شهرستان زنجان در دورهی قاجاریه یا اوایل دورهی پهلوی است و بر سر راه ترانزیت ایران و اروپا از طریق ترکیه قرار گرفته است.
منابع:
* تاریخ زنجان/ ثبوتی،هوشنگ
* زنجان از دیرین ترین روزگاران/ محسن اردبیلی،یوسف
* استان زنجان سرزمین اقوام افشار/ خالقیمقدم، محمد
طبیعت بهاری زنجان- ییلاق قار قالان