تاریخ مطبوعات زنجان
دومین روزنامهی شهر زنجان
(بخش دوم)
علی قشمی
دومین نشریهی زنجان هفتهنامهی آذر بود که نخستین شمارهی آن در تاریخ 10 بهمنماه 1324 و بنا به روایتی اسفند 1324 برابر با مارس 1946 با مدیریت آقای منوچهر سعیدوزیری به زبان ترکی در زنجان منتشر شد. منوچهر سعید وزیری متولد 1299 ه.ش خدمت مطبوعاتی خود را از سال 1318 آغاز کرده است و نمایندهی مجلس شورای ملی نیز بوده است. وی نام مستعارش را "م.س. همشهری" انتخاب کرده بود. ایشان همچنین مولف کتاب های "رهبر مردم" که موفق به دریافت جایزهی سلطنتی گردید و نیز رمان "گوژپشت" و "آیینه" که در اروپا جایزه مطبوعات را به دست آورد؛ بوده اند. منوچهر سعید وزیری مدتی نیز در زندان فرقه دموکرات آذربایجان به سر برده است. پس از معرفی مدیر مسئول به معرفی هفتهنامهی "آذر" پرداخته میشود.
به لحاظ شکلی لوگوی هفتهنامهی آذر در سمت راست صفحه و عنوان "آذر" در میان شعلههای آتش قرار گرفته و در سمت چپ آن، روز، ماه و سال انتشار ذکر گردیده است و قیمت آن یک ریال بوده و در روزهای یکشنبه و دوشنبه منتشر میشده است. این اولین و تنها نشریه در طول تاریخ مطبوعات زنجان میباشد که به طور کامل به زبان ترکی منتشر گردیده است. در سمت چپ عنوان "آذر" نوشته شده است: " بو روزنامه آذربایجان دموکرات فرقه سن زنجان ولایت کمیته سنین اورگانیدر" و بنا به همین هفتهنامهی آذر ارگان رسمی حزب دمکرات آذربایجان بوده است و انتخاب زبان ترکی در این هفته نامه و چندین نشریه دیگر روند رو به رشدی از گسترش زبان ترکی که تا قبل از آن کم سابقه یا بیسابقه بوده است.
یعقوب آژند در کتاب "ادبیات نوین ایران" با تحلیلی بر روند انتشار برخی از نشریات فرقهی دموکرات آذربایجان در زنجان، ارومیه و میانه آورده است:
"در اواخر تابستان 1325 ش و 1946 م مطبوعات حزب توده شروع به اتخاذ نوعی حالت نسبتا تدافعی در این موضوع نمودند و حتی به حیات و نهادی انگلیسی نوعی علاقه عینی نشان دادند"
در این میان مساله ویژه رشد مطبوعات آذربایجان بود که تا پایان سال 1324 برابر با 1945 در تبریز متمرکز گردیده بود که پایگاهی نیز اردبیل داشت. اکثر روزنامه های تبریز با ورود رژیم دموکرات تعطیل شدند ولی روزنامه های دست چپی همچنان به حیات خود ادامه دادند و به سرعت با روزنامه های دیگری تکمیل گردیدند. به علاوه در رضائیه (ارومیه)، زنجان (آذر) و میانه (فدایی) برای اولین بار روزنامههای محلی انتشار یافتند. ولی مهمتر از این رشد و تحولات، اتخاذ زبان ترکی به عنوان وسیله ای برای نوشتن بود. (چون همیشه برای محاوره بهکار می رفت) آنهایی که ناظر جریانات بودند شاید فراموش کردند که در این مساله حرکتی به طرف جدا شدن این ایالات از بقیه کشور مشاهده نمایند.
به کار بردن زبان ترکی به عنوان یک زبان نوشتاری مقارن با کاربرد لهجه کردی در یک مشت روزنامههایی بود که در مهاباد مرکز جمهوری کردستان منتشر می شدند. این روزنامهها اولین روزنامههایی بودند که به لهجه کردی در ایران انتشار یافتند.
مطبوعات وابسته به دموکرات دارای امتیازنامهی رسمی از دولت مرکزی نبودند؛ چرا که مستقل از دولت مرکزی عمل میکردند و با توجه به اینکه حکومت آذربایجان در عمر کوتاه خود چندان فرصت صدور امتیاز رسمی پیدا نکرد. هفتهنامه آذر نیز جزو آن دسته از نشریات بود که بدون هیچ مجوز رسمی منتشر گردید. هفتهنامهی آذر با روش سیاسی و خبری منتشر میشده است و این هفتهنامه پس از چندین ماه انتشار در سال 1325، پش از شکست حکومت پیشهوری در آبانماه 1325 و تسخیر آذربایجان و زنجان، به وسیله نیروهای دولتی از انتشار بازماند و به تاریخ پیوست.
منبع: تاریخ مطبوعات زنجان/ قشمی، علی
طبیعت بهاری زنجان- ییلاق قار قالان